Część I. Odkrywamy Pętlę Żuławską

 
      
Pętla Żuławska w większości obejmuje obszar Żuław Wiślanych, dalej Mierzei Wiślanej, subregionu Zalewu Wiślanego wraz z Wysoczyzną Elbląską (Tolkmicko, Frombork, Suchacz, Elbląg) i Wybrzeżem Staropruskim (Nowa Pasłęka, Braniewo), a także Kociewie (Tczew, Gniew, Pelplin), Dolinę Kwidzyńską oraz Powiśle ze Sztumem i Kwidzynem.

Żuławy Wiślane skupione wokół Delty Wisły przybierają kształt odwróconego trójkąta, którego wierzchołek stanowi rozwidlenie Wisły na rzeki Leniwkę i Nogat, a podstawę kreśli Mierzeja Wiślana.

Mierzeja Wiślana rozciągająca się od Gdańska po Bałtijsk w Rosji oddziela Zalew Wiślany od otwartych wód Zatoki Gdańskiej, zamykając ujście Wisły. To rozległa piaszczysta wydma, zbudowana przez morze w wyniku działań fal morskich, przekraczająca miejscami 30 metrów. Niegdyś usiana wioskami rybackimi, które dziś zamieniły się w miejscowości wypoczynkowe. Najważniejsze miasta i miejscowości Mierzei Wiślanej to: Gdańsk, Stegna, Sztutowo, Krynica Morska.

Zalew Wiślany to zatoka odcięta pasmem Mierzei Wiślanej od Morza Bałtyckiego. Przez akwen przebiega granica między Polską a Federacją Rosyjską. Wewnętrzne wody morskie znajdujące się w granicach Polski zajmują 382 km2.

Wysoczyzna Elbląska to kępa morenowa na Pobrzeżu Gdańskim, która opada stromymi krawędziami ku Żuławom Wiślanym, Zalewowi Wiślanemu i Równinie Warmińskiej. Najwyższym wzniesieniem Wysoczyzny jest Góra Srebrna osiągająca wysokość 198,5 m. Ważniejsze miejscowości obszaru to: Elbląg, Frombork, Tolkmicko, Kadyny, Suchacz.

Wybrzeże Staropruskie to równina ciągnąca się wzdłuż Zalewu Wiślanego od Fromborka po ujście Pregoły. W granicach Polski znajduje się 100 km² regionu. Najważniejsze miejscowości to: Nowa Pasłęka i Braniewo.

Kociewie to region etniczno-kulturowy położony na lewym brzegu Wisły, w dorzeczu Wierzycy i Wdy. Kociewie posiada swój hymn, a 10 lutego obchodzony jest tu Światowy Dzień Kociewia. Najistotniejsze miejscowości obszaru to: Starogard Gdański – stolica Kociewia, Tczew – jego największe miasto oraz Pelplin.

Dolina Kwidzyńska i Powiśle to północna część Doliny Dolnej Wisły. Ma około 40 km długości i powierzchnię 401 km2. Stanowi ona rodzaj przełomu Wisły przez pas moren Pojezierza Wschodniopomorskiego. Najważniejsze miasta obszaru: Gniew na zachodzie, Kwidzyn na wschodzie oraz Sztum.

Wszystko dzięki rzekom Żuławy ukształtowały się około 6000 lat temu, kiedy istniejącą niegdyś zatokę morską zaczęły wypełniać namuły niesione przez królową polskich rzek – Wisłę i inne mniejsze rzeki. Istnieje hipoteza, że nazwa Żuławy pochodzi właśnie od rzeczownika „żuł”, czyli namuł, osad rzeczny. To dzięki nim gleby Delty Wisły należą do najbardziej urodzajnych ziem w Polsce. Głównym ciekiem wodnym Żuław Wiślanych jest Wisła, która wraz z Nogatem dzieli je na trzy części: Żuławy Gdańskie, Wielkie i Elbląskie. Żuławy Gdańskie rozciągają się na zachód od linii Wisły, w dorzeczu Martwej Wisły i zajmują zachodnią część równiny deltowej między Pojezierzem Kaszubskim a Wisłą. Kolejny obszar zajmują Żuławy Wielkie, znajdujące się w dorzeczu Szkarpawy i innych rzek oraz Żuławy Elbląskie – zlokalizowane na wschód od Nogatu. Dziś Żuławy podzielone są administracyjnie między dwa województwa. Na wschód od Nogatu należą do Warmińsko-Mazurskiego, a na zachód od Nogatu do Pomorskiego.

Poniżej poziomu morza Malowniczy krajobraz Żuław to równiny poprzecinane ciekami, ciągnące się po horyzont. To też jedyny obszar w Polsce częściowo znajdujący się poniżej poziomu morza. Właśnie tutaj, na Żuławach, w miejscowości Raczki Elbląskie, znajduje się najniżej położony punkt w Polsce, który sięga 1,8 m p.p.m. Ponadto prawie 30% obszaru Żuław Wiślanych zajmują depresje. Największe z nich znajdziemy wokół jeziora Druzno – 181 km2 powierzchni, oraz w okolicach Nowego Dworu Gdańskiego, obejmujące teren 152 km2. Warto w tym miejscu wspomnieć, że najwyższej położony teren żuławski, w Grabinach-Zameczku, wznosi się jedynie na 14,6 m n.p.m.

Żuławy i człowiek Ślady osadnictwa na Żuławach Wiślanych sięgają roku 2500 p.n.e., na co świadectwo odnajdujemy w znaleziskach archeologicznych. Osady ludzkie miały początkowo charakter okresowy i związane były głównie z rybołówstwem, polowaniem na foki oraz poławianiem i obróbką bursztynu. Z czasem zastępowane były przez osady wiejskie i miejsko-wiejskie, które w średniowieczu utworzyły zwartą sieć osadniczą. Stałe zagrożenie powodziowe, spowodowane położeniem Żuław, nie sprzyjało jednak rozwojowi osadnictwa. Początek tworzenia sprawnego systemu melioracji żuławskich krain zbudowało już w XIII wieku Państwo Krzyżackie. Rewolucyjny etap wzrostu demograficznego Żuław rozpoczyna się jednak od połowy XVI wieku, kiedy te ziemie przeszły pod władanie Rzeczypospolitej po II pokoju toruńskim (1466 r.). Efektem legendarnej tolerancji religijnej I RP było otwarcie się na osadników, których poglądy religijne były przedmiotem szykan w ich ojczyźnie. Na Żuławy przybyli wtedy z Niderlandów i Północnych Niemiec tak zwani „olędrzy”. Nowi mieszkańcy udoskonalili znacznie system melioracji i obwałowań. Wraz z nimi zawitała na Żuławy nowoczesna myśl rolnicza i rzemieślnicza, co znacznie ułatwiło rozwój gospodarczy krainy.

Łodzią na targ i do kościoła Do XIX wieku podstawowym środkiem transportu na Żuławach były łodzie i promy. Łodzią płynęło się na pole, na targ, do miasta, do karczmy czy do kościoła. Gęsta sieć kanałów odwadniających zapewniała znacznie lepszą komunikację niż kiepskie drogi, które po każdym deszczu stawały się nieprzejezdne. Niektóre wsie żuławskie były pierwotnie zakładane wzdłuż arterii wodnej, a każde gospodarstwo miało swoją przystań i łódkę, która zapewniała łączność ze światem. Takie widoki są dziś nadal aktualne, choć rozwój motoryzacji i powszechność komunikacji drogowej wyparła transport wodny.

WSTEP

1

Część I. Odkrywamy Pętlę Żuławską

2

Pętlowe opowieści – czyli karta z historii

3

Harmonia – klucz do odczytania żuławskich krajobrazów

4

Architektura – kraina domów podcieniowych i zabytków hydrotechniki

5

Część II. Trasy żeglugowe Pętli Żuławskiej - pływamy i zwiedzamy

6

Wisła

7

Martwa Wisła, Wisła Śmiała, Motława Gdańska

12

Szkarpawa

14

Wisła Królewiecka

16

Rzeka Elbląg i Kanał Jagielloński

18

Nogat

20

Wielka Święta – Tuga

24

Zalew Wiślany

26

Pasłęka i Kanał Pasłęki

29

Zalew Kaliningradzki

30

Część III. Żeglarskie abecadło - zanim wypłyniesz na Pętlę Żuławską

32

Proponowane trasy wycieczek - I. Wielka Pętla Żuławska

33

II. Mała Pętla Żuławska

34

III. Do stolicy Żuław Wiślanych

35

IV. Z Gdańska na Zalew Wiślany

36

V. Wisłą do Gdańska

37

VI. Wokół Zalewu Wiślanego

38

Informator

39

Porady kapitańskie

40

Znaki żeglugowe

41

Znaki żeglugowe

42

Część IV. Baza żeglarska Pętli Żuławskiej

43

Pomosty cumownicze w Tczewie

44

Przystań żeglarsko – pasażerska w Tczewie

45

Port w Świbnie

46

Przystań rybacka w Mikoszewie

47

Przystań w Błotniku

48

Przystań Tęcza w Wiślince

49

Stanica Wodna w Wiślince

50a

Jacht Klub Morski Neptun - Górki Zachodnie

50

Marina Delphia Yachts - Górki Zachodnie

51

Przystań Górki Zachodnie (YK Stoczni Gdańskiej)

52

Jacht Klub im. Conrada

53

Akademicki Klub Morski - Górki Zachodnie

54

AZS Cosa - Górki Zachodnie

55

Narodowe Centrum Żeglarstwa Akademii Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku

56

Przystań Jachtowa Gdański Klub Morski LOK

57

Przystań żeglarska przy ul. „Tamka”

58

Przystań jachtowa Stewa

59

Przystań Yacht Klub Północny

60

Przystań WOPR Gdańsk

61

Marina Gdańsk

62

Przystań przy ul. Żabi Kruk dla jednostek pływających

63

Przystań żeglarska przy ul. Sienna Grobla II

64

Polski Klub Morski w Gdańsku

65

Pomosty cumownicze w Drewnicy

66

Przystań w Żuławkach

67

Pomost cumowniczy w Rybinie

68

Przystań żeglarska w Rybinie

69

Przystań żeglarska w Osłonce

70

Przystań hauseboatów w Rybinie

71

Marina Baltica w Sztutowie

72

Przystań Żeglarska Sztutowo

73a

Nabrzeże jachtowe przy Bulwarze Zygmunta Augusta w Elblągu

73

Ognisko Sportów Wodnych Fala

74

Harcerski Ośrodek Wodny Bryza

75

Jachtklub Elbląg

76

Przystań Jachtowa w Białej Górze

77

Kąpielisko Miejskie z funkcją przystani w Malborku

78

Przystań żeglarska Zamek w Malborku

79a

Przystań żeglarska Park Północny w Malborku

79

Przystań w Kamienicy Elbląskiej

80

Przystań w Nadbrzeżu

81

Port i Przystań w Suchaczu

82

Przystań w Kadynach

83

Port w Tolkmicku

84

Port we Fromborku

85

Port w Piaskach

86

Port jachtowy w Krynicy Morskiej

87

Port rybacki w Krynicy Morskiej

88

Port Morski w Kątach Rybackich

89

Przystań jachtowa w Kątach Rybackich

90

Przystań Jachtowa Neptun w Kątach Rybackich

91

Port w Nowej Pasłęce

92

Przystań żeglarska Dom Rybaka w Nowej Pasłęce

93

Przystań żeglarska w Starej Pasłęce

94

Przystań żeglarska w Braniewie

95

Objaśnienie symboli

96

Węzły wodne Pętli Żuławskiej

97

Gdański tramwaj wodny

98

Legenda

99

Menu