Szkarpawa

Charakterystyka rzeki

Szkarpawa przepięknie meandruje wśród żuławskich równin. Ma płaskie, porośnięte szuwarami brzegi, a znaczna część terenu na południe od niej to depresja. To wschodnie, krótsze ramię delty Wisły zaczyna się od śluzy Gdańska Głowa (932,20 km Wisły) i po 25,4 km uchodzi do Zalewu Wiślanego w pobliżu wsi Osłonka. W połowie swego biegu (po 15,3 km) Szkarpawa dzieli się swoimi wodami z Wisłą Królewiecką, która uchodzi do Zalewu Wiślanego, lecz nieco bardziej na północ.

Informacje żeglugowe

Głębokość i szerokość
Droga żeglowna Szkarpawy zaliczana jest do II klasy, z gwarantowanym zanurzeniem na poziomie 1,6 m. Głębokość w nurcie dochodzi do 3,4 m i rzadko spada poniżej 2 m. Prąd jest prawie niewyczuwalny. Szkarpawa rozlewa się do 100 m szerokości, a szlak żeglowny, wyznaczony bakenami, wynosi 30 m.

Mosty
Szkarpawa jest rzeką wygodną do żeglugi. Wszystkie mosty są zwodzone lub obrotowe, otwierane w określonych godzinach i na prośbę żeglujących. Chcąc zmieścić się pod zamkniętym mostem musimy brać pod uwagę zmienny poziom wody. W krótkim czasie występują wahania do 1 m, ze względu na tzw. cofkę wód z Zalewu Wiślanego i Morza Bałtyckiego. Linie wysokiego napięcia
Najniższa linia wysokiego napięcia zawieszona jest na wysokości 14 m.

Śluza
Uwaga! W czasie wysokiego stanu wody na Wiśle śluza Gdańska Głowa może być zamknięta. W 2010 roku była nieczynna aż dwa miesiące. Warto to sprawdzić przed planowanym rejsem.

Roślinność
W miarę możliwości należy pływać środkiem rzeki. Zmniejsza to ryzyko wkręcania w śrubę roślinności i wpłynięcia w sieci rybackie zastawione przy brzegach. Roślinność wodna bywa uciążliwa na rozlewisku między mostami w Rybinie oraz przy ujściu rzeki do Zalewu Wiślanego. Mniej intensywnie niż na Nogacie rozmnaża się tu salwinia – pływająca paproć wodna, tworząca gęste, zielone dywany.

Postój
Miejsce na postój znajdziemy bez problemu w zatoczkach między szuwarami. Na rzece jest też kilka wyznaczonych miejsc do cumowania.

Statki i barki
W sezonie, na całej Szkarpawie, kursuje statek wycieczkowy pod niemiecką banderą – Johannes Brahms. Jako żegluga komercyjna ma zawsze pierwszeństwo. Ponadto, ze względu na swoje gabaryty, jednostka ma ograniczoną manewrowość, a jego duża wyporność powoduje, że pcha przed sobą wodę wywołując różnicę poziomów między dziobem a rufą. Przy burtach pojawia się silny prąd, a za rufą poziom wody na jakiś czas spada, co może mieć niebagatelny wpływ na jachty o większym zanurzeniu. Przy spotkaniu z Brahmsem warto schować się w zatoczkę. Czasem na rzece można także napotkać statki towarowe, które zawsze mają pierwszeństwo.
 
            Ciekawostki hydrotechniczne

Stacje pomp – Osłonka i Chłodniewo. Mogą w ciągu sekundy przepompować 21 tysięcy litrów wody każda. Stacja Chłodniewo powstała w 1929 roku, z połączenia 37 polderów w jeden o powierzchni 22 tys. ha. Osłonka zaś przejęła pracę 32 polderów. W 1945 roku wojska niemieckie zniszczyły stacje, powodując zalanie Żuław. Osuszono je w ciągu 3 lat, dzięki zatrudnieniu przedwojennej kadry, w tym inż. Stefana Homana. Niemcy byli przekonani, że to praca na ponad 50 lat. Dziś stacje można zwiedzić po wcześniejszym uzgodnieniu – patrz „Informator”.


Mosty zwodzone. Charakterystyczne dla Żuław, jak domy podcieniowe i depresja. Najciekawsze zobaczymy w Rybinie. Są tam trzy czynne mosty ruchome: dwa zwodzone – na drodze wojewódzkiej z Mierzei Wiślanej do Nowego Dworu Gdańskiego oraz obrotowy, przez który przejeżdża turystyczna kolejka wąskotorowa. Wszystkie są już zabytkami, ale nadal służą lokalnej społeczności i turystom. Nowy most zwodzony łączy ze sobą Drewnicę i Żuławki.


Depresja żuławska. Żuławy to niepowtarzalny i niespotykany w innej części Polski krajobraz. Tu znajduje się słynna depresja. Najniższy oznakowany punkt w Polsce poniżej poziomu morza to Raczki Elbląskie (1,8 m p.p.m.), gdzie stanął znak depresji. Kilka lat temu o największą depresję upomniała się gmina Gronowo Elbląskie. Badania potwierdziły, że w Wikrowie różnica wynosi 2,6 m. Tyle, że depresja ta nie jest naturalna. Związana jest z wydobyciem torfu.


   Ciekawostki turystyczne

Twiardza Gdańska Głowa. Zbudowana na cyplu między Wisłą Gdańską a Szkarpawą miała strategiczną funkcję posterunku broniącego Gdańska. Twierdza istniała w XVI i XVII wieku. Pod koniec XVII wieku (po pokoju w Oliwie) zlikwidowana, a jej resztki ostatecznie zniknęły podczas prac przy Przekopie Wisły. W tym miejscu jest dziś pole uprawne. O twierdzy przypomina malownicza śluza, która po fortecy odziedziczyła nazwę.



Domy podcieniowe. Obok gotyckich kościołów najbardziej charakterystyczne zabytki Żuław. Budowali je bogaci chłopi. Przeciętny dom miał wymiary przekraczające 10×20 metrów. Cechowała je konstrukcja szkieletowa z drewna wypełnionego cegłą tzw. holenderką. Liczba słupów w podcieniu bywała różna, sam podcień był najczęściej spichlerzem. Na przełomie XVIII/XIX były tak popularne, że przerabiano istniejące domy na podcieniowe. Wtedy działał słynny budowniczy Peter Loewen, jego dzieła można podziwiać w Orłowie czy Marynowach.


Ostatnie wiatraki na Żuławach. Na początku XIX wieku było ich na Żuławach kilkaset. Odwadniały poldery. Dziś region nie przypomina już Krainy Tysiąca Wiatraków. Mieszkańcy zaczęli je z czasem zastępować pompami parowymi. Do dnia dzisiejszego zachowało się zaledwie kilka zabytkowych okazów, m.in. w Drewnicy i Palczewie. Pierwszy to koźlak, który był starszym typem konstrukcji, drugi to XIX-wieczny holender.


WSTEP

1

Część I. Odkrywamy Pętlę Żuławską

2

Pętlowe opowieści – czyli karta z historii

3

Harmonia – klucz do odczytania żuławskich krajobrazów

4

Architektura – kraina domów podcieniowych i zabytków hydrotechniki

5

Część II. Trasy żeglugowe Pętli Żuławskiej - pływamy i zwiedzamy

6

Wisła

7

Martwa Wisła, Wisła Śmiała, Motława Gdańska

12

Szkarpawa

14

Wisła Królewiecka

16

Rzeka Elbląg i Kanał Jagielloński

18

Nogat

20

Wielka Święta – Tuga

24

Zalew Wiślany

26

Pasłęka i Kanał Pasłęki

29

Zalew Kaliningradzki

30

Część III. Żeglarskie abecadło - zanim wypłyniesz na Pętlę Żuławską

32

Proponowane trasy wycieczek - I. Wielka Pętla Żuławska

33

II. Mała Pętla Żuławska

34

III. Do stolicy Żuław Wiślanych

35

IV. Z Gdańska na Zalew Wiślany

36

V. Wisłą do Gdańska

37

VI. Wokół Zalewu Wiślanego

38

Informator

39

Porady kapitańskie

40

Znaki żeglugowe

41

Znaki żeglugowe

42

Część IV. Baza żeglarska Pętli Żuławskiej

43

Pomosty cumownicze w Tczewie

44

Przystań żeglarsko – pasażerska w Tczewie

45

Port w Świbnie

46

Przystań rybacka w Mikoszewie

47

Przystań w Błotniku

48

Przystań Tęcza w Wiślince

49

Stanica Wodna w Wiślince

50a

Jacht Klub Morski Neptun - Górki Zachodnie

50

Marina Delphia Yachts - Górki Zachodnie

51

Przystań Górki Zachodnie (YK Stoczni Gdańskiej)

52

Jacht Klub im. Conrada

53

Akademicki Klub Morski - Górki Zachodnie

54

AZS Cosa - Górki Zachodnie

55

Narodowe Centrum Żeglarstwa Akademii Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku

56

Przystań Jachtowa Gdański Klub Morski LOK

57

Przystań żeglarska przy ul. „Tamka”

58

Przystań jachtowa Stewa

59

Przystań Yacht Klub Północny

60

Przystań WOPR Gdańsk

61

Marina Gdańsk

62

Przystań przy ul. Żabi Kruk dla jednostek pływających

63

Przystań żeglarska przy ul. Sienna Grobla II

64

Polski Klub Morski w Gdańsku

65

Pomosty cumownicze w Drewnicy

66

Przystań w Żuławkach

67

Pomost cumowniczy w Rybinie

68

Przystań żeglarska w Rybinie

69

Przystań żeglarska w Osłonce

70

Przystań hauseboatów w Rybinie

71

Marina Baltica w Sztutowie

72

Przystań Żeglarska Sztutowo

73a

Nabrzeże jachtowe przy Bulwarze Zygmunta Augusta w Elblągu

73

Ognisko Sportów Wodnych Fala

74

Harcerski Ośrodek Wodny Bryza

75

Jachtklub Elbląg

76

Przystań Jachtowa w Białej Górze

77

Kąpielisko Miejskie z funkcją przystani w Malborku

78

Przystań żeglarska Zamek w Malborku

79a

Przystań żeglarska Park Północny w Malborku

79

Przystań w Kamienicy Elbląskiej

80

Przystań w Nadbrzeżu

81

Port i Przystań w Suchaczu

82

Przystań w Kadynach

83

Port w Tolkmicku

84

Port we Fromborku

85

Port w Piaskach

86

Port jachtowy w Krynicy Morskiej

87

Port rybacki w Krynicy Morskiej

88

Port Morski w Kątach Rybackich

89

Przystań jachtowa w Kątach Rybackich

90

Przystań Jachtowa Neptun w Kątach Rybackich

91

Port w Nowej Pasłęce

92

Przystań żeglarska Dom Rybaka w Nowej Pasłęce

93

Przystań żeglarska w Starej Pasłęce

94

Przystań żeglarska w Braniewie

95

Objaśnienie symboli

96

Węzły wodne Pętli Żuławskiej

97

Gdański tramwaj wodny

98

Legenda

99

Menu